ข้อมูลประกอบการพิจารณา

โดยที่การพัฒนาภาคการผลิตข้าวและการยกระดับคุณภาพชีวิตของชาวนาเป็นภารกิจสำคัญของประเทศ แต่ปัจจุบันยังประสบปัญหาด้านต้นทุนการผลิต ความผันผวนของราคา การเข้าถึงองค์ความรู้ เทคโนโลยี แหล่งเงินทุน และระบบบริหารความเสี่ยง ตลอดจนการขาดกลไกบูรณาการข้อมูลและการกำหนดนโยบายด้านข้าวที่มีเอกภาพ ส่งผลต่อความสามารถในการแข่งขันและความมั่นคงในอาชีพของชาวนา สมควรกำหนดให้มีกฎหมายว่าด้วยข้าวและชาวนาไทย เพื่อจัดให้มีกลไกในการกำหนดนโยบายและแผนพัฒนาข้าวและชาวนาไทย ส่งเสริมการรวมกลุ่มของชาวนา การพัฒนาศักยภาพ องค์ความรู้ เทคโนโลยี และนวัตกรรมด้านข้าว การประกันภัยข้าว การจัดทำฐานข้อมูลข้าวและชาวนา การส่งเสริมการผลิตข้าวที่เหมาะสมกับศักยภาพพื้นที่ ตลอดจนจัดตั้งกองทุนส่งเสริมและพัฒนาศักยภาพข้าวและชาวนา เพื่อเป็นแหล่งสนับสนุนการพัฒนาชาวนาและภาคการผลิตข้าวอย่างยั่งยืน อันจะนำไปสู่ความมั่นคงทางอาหาร ความสามารถในการแข่งขันของประเทศและคุณภาพชีวิตที่ดีของชาวนา จึงจำเป็นต้องตราพระราชบัญญัตินี้ 

    ซึ่งมีสาระสำคัญในประเด็นดังต่อไปนี้
    1. กำหนดบทนิยาม วัตถุประสงค์ และการบังคับใช้กฎหมาย เพื่อกำหนดความหมายของคำสำคัญที่เกี่ยวข้องกับข้าว ชาวนา องค์กรชาวนา การตลาดข้าว และหน่วยงานตามกฎหมาย รวมทั้งกำหนดวัตถุประสงค์ในการส่งเสริมและพัฒนาการผลิต การแปรรูป การตลาดข้าว การอนุรักษ์และพัฒนา พันธุ์ข้าว การสร้างความมั่นคงทางอาหาร ตลอดจนการพัฒนาคุณภาพชีวิตและความมั่นคงในอาชีพของชาวนา (มาตรา 1 - มาตรา 5) 
    2. กำหนดให้มีคณะกรรมการข้าวและชาวนาไทย โดยมีนายกรัฐมนตรีเป็นประธาน กรรมการ และมีผู้แทนภาครัฐ ผู้แทนองค์กรชาวนา ผู้แทนผู้ประกอบธุรกิจเกี่ยวกับข้าว และผู้ทรงคุณวุฒิร่วม เป็นกรรมการ เพื่อกำหนดนโยบาย ยุทธศาสตร์ และแผนพัฒนาข้าวและชาวนาไทย ตลอดจนกำกับ ติดตาม และประเมินผลการดำเนินงานที่เกี่ยวข้องกับข้าวและชาวนา รวมทั้งสามารถแต่งตั้งคณะอนุกรรมการ และคณะทำงานเพื่อสนับสนุนการดำเนินงานได้ (มาตรา 6 - มาตรา 14) 
    3. กำหนดให้จัดตั้งกองทุนส่งเสริมและพัฒนาศักยภาพข้าวและชาวนา เพื่อเป็นกลไก สนับสนุนการพัฒนาศักยภาพ องค์ความรู้ คุณภาพชีวิต และความมั่นคงในอาชีพของชาวนา ส่งเสริมการผลิต การแปรรูป การตลาด การวิจัย เทคโนโลยี และนวัตกรรมด้านข้าว รวมทั้งช่วยเหลือชาวนาที่ได้รับผลกระทบ จากภัยธรรมชาติหรือภาวะวิกฤต โดยกำหนดแหล่งที่มาของเงินกองทุน การบริหารจัดการ และการตรวจสอบ การใช้จ่ายเงินกองทุนอย่างโปร่งใส (มาตรา 15 - มาตรา 21)
    4. กำหนดมาตรการส่งเสริมการประกันภัยข้าว เพื่อคุ้มครองชาวนาจากความเสียหาย อันเกิดจากภัยธรรมชาติ โรค ศัตรูพืช หรือเหตุอื่นที่กระทบต่อการผลิตข้าว รวมทั้งกำหนดให้หน่วยงานของรัฐ สามารถบูรณาการและแลกเปลี่ยนข้อมูลที่จำเป็นเพื่อใช้ในการบริหารความเสี่ยง การประเมินความเสียหาย และการให้ความช่วยเหลือแก่ชาวนาได้ตามกฎหมายที่เกี่ยวข้อง (มาตรา 22 - มาตรา 24) 
    5. กำหนดสิทธิ สวัสดิการ และมาตรการคุ้มครองชาวนา โดยให้ชาวนาที่ขึ้นทะเบียนมีสิทธิได้รับการส่งเสริม สนับสนุน และความช่วยเหลือตามกฎหมาย มีสิทธิเข้าถึงข้อมูล ข่าวสาร องค์ความรู้ เทคโนโลยี และการพัฒนาทักษะในการประกอบอาชีพ รวมทั้งได้รับการส่งเสริมการเข้าถึงแหล่งเงินทุน การประกันภัย การรวมกลุ่ม และการช่วยเหลือเมื่อได้รับผลกระทบจากภัยหรือเหตุที่กระทบต่อการผลิตข้าว (มาตรา 25 - มาตรา 29) 
    6. กำหนดหน้าที่ของโรงสีข้าว ท่าข้าว และผู้ประกอบธุรกิจเกี่ยวกับข้าวในการจัดทำ และรายงานข้อมูลที่เกี่ยวข้องกับการรับซื้อ การเก็บรักษา การแปรรูป การจำหน่าย และข้อมูลอื่นที่จำเป็นต่อการบริหารจัดการข้าวของประเทศ พร้อมทั้งส่งเสริมความร่วมมือระหว่างภาครัฐ ชาวนา องค์กรชาวนา สหกรณ์การเกษตร และผู้ประกอบธุรกิจข้าว เพื่อพัฒนาระบบการผลิตและการตลาดข้าวอย่างยั่งยืน (มาตรา 30 - มาตรา 31) 
    7. กำหนดกลไกการติดตาม เฝ้าระวัง และวิเคราะห์สถานการณ์การนำเข้าและส่งออกข้าว รวมทั้งผลกระทบที่อาจเกิดขึ้นต่อชาวนา อุตสาหกรรมข้าว และความมั่นคงทางอาหารของประเทศ เพื่อให้คณะกรรมการสามารถเสนอแนะมาตรการที่เหมาะสมต่อคณะรัฐมนตรีหรือหน่วยงานที่เกี่ยวข้องได้ (มาตรา 32 - มาตรา 34) 
    8. กำหนดให้มีการติดตาม วิเคราะห์ และเผยแพร่ข้อมูลด้านราคา ต้นทุนการผลิต การตลาด และการค้าข้าวทั้งภายในและต่างประเทศ เพื่อเป็นข้อมูลประกอบการตัดสินใจของชาวนา ผู้ประกอบธุรกิจ และภาครัฐ รวมทั้งใช้เป็นเครื่องมือในการกำหนดมาตรการรองรับสถานการณ์ด้านราคาข้าว ที่อาจส่งผลกระทบต่อภาคการเกษตร (มาตรา 35 - มาตรา 37)
    9. กำหนดให้มีการจัดเก็บภาษีข้าวจากการจำหน่ายหรือการนำเข้าข้าวบางประเภท เช่น ข้าวเพื่อสุขภาพ ข้าวคุณภาพพิเศษ หรือข้าวที่มีมูลค่าเพิ่ม ตามหลักเกณฑ์ที่กำหนดในกฎกระทรวง โดยให้กรมสรรพากรเป็นผู้จัดเก็บและนำส่งเป็นรายได้ของกองทุนส่งเสริมและพัฒนาศักยภาพข้าวและชาวนา (มาตรา 38 - มาตรา 44) 
    10. กำหนดให้มีสำนักงานคณะกรรมการข้าวและชาวนาไทย สังกัดสำนักนายกรัฐมนตรี มีฐานะเป็นนิติบุคคล ทำหน้าที่เป็นหน่วยงานกลางในการสนับสนุนการดำเนินงานของคณะกรรมการ การบริหารกองทุน การจัดทำฐานข้อมูล การจัดทำแผนงานและโครงการ ตลอดจนการประสานความร่วมมือ กับหน่วยงานที่เกี่ยวข้องทั้งในและต่างประเทศ (มาตรา 45 - มาตรา 48) 
    11. กำหนดอำนาจหน้าที่ของพนักงานเจ้าหน้าที่ในการเรียกข้อมูล เอกสารหรือคำชี้แจง จากบุคคลที่เกี่ยวข้อง การเข้าตรวจสอบสถานประกอบการหรือระบบข้อมูลที่เกี่ยวข้องกับธุรกิจข้าว และการเก็บ ตัวอย่างข้าวหรือผลิตภัณฑ์จากข้าวเพื่อการตรวจสอบ ทั้งนี้ โดยต้องคำนึงถึงสิทธิและเสรีภาพของบุคคล ตามรัฐธรรมนูญ (มาตรา 49 - มาตรา 50) 
    12. กำหนดให้มีการจัดทำและพัฒนาฐานข้อมูลข้าวและชาวนา เพื่อใช้เป็นเครื่องมือ ในการกำหนดนโยบาย การบริหารจัดการข้าว และการติดตามสถานการณ์ด้านการผลิตและการตลาด โดยให้ หน่วยงานของรัฐที่เกี่ยวข้องให้ความร่วมมือในการเชื่อมโยงและแลกเปลี่ยนข้อมูลตามกฎหมายที่เกี่ยวข้อง (มาตรา 51 - มาตรา 52)
    13. กำหนดมาตรการส่งเสริมและพัฒนาการผลิตข้าว โดยให้มีการจัดทำข้อมูลเขต ศักยภาพการผลิตข้าวของประเทศ และส่งเสริมชาวนาที่ปลูกข้าวตามแนวทางหรือเขตศักยภาพดังกล่าว รวมทั้ง ผู้ใช้พันธุ์ข้าวที่ได้รับการรับรองหรือพันธุ์ข้าวพื้นเมืองที่ได้รับการส่งเสริม เพื่อเพิ่มประสิทธิภาพการผลิต และความยั่งยืนทางการเกษตร (มาตรา 53 - มาตรา 54) 
    14. กำหนดความรับผิดทางพินัยสำหรับผู้ที่ไม่ปฏิบัติตามหนังสือเรียกของพนักงาน เจ้าหน้าที่ ไม่ส่งข้อมูล หรือส่งข้อมูลอันเป็นเท็จ รวมทั้งกำหนดความรับผิดทางพินัยของผู้บริหารหรือ ผู้รับผิดชอบของนิติบุคคลในกรณีที่มีส่วนเกี่ยวข้องกับการกระทำความผิดดังกล่าว (มาตรา 55 - มาตรา 56) 
    15. กำหนดบทเฉพาะกาลเพื่อรองรับการจัดตั้งและการเริ่มดำเนินงานของคณะกรรมการ สำนักงาน และกลไกตามพระราชบัญญัตินี้ รวมทั้งกำหนดกรอบเวลาในการออกกฎกระทรวง การจัดทำเขต ศักยภาพการผลิตข้าว และการดำเนินการด้านโครงสร้าง อัตรากำลัง และงบประมาณที่จำเป็น (มาตรา 57 - มาตรา 60)