สมัชชารัฐสภาอาเซียน (ASEAN Inter-Parliamentary Assembly)

ประวัติความเป็นมา

สมัชชารัฐสภาอาเซียน (ASEAN Inter-Parliamentary Assembly: AIPA) แต่เดิมใช้ชื่อว่าองค์การรัฐสภาอาเซียน (ASEAN Inter-Parliamentary Organization: AIPO)  เริ่มก่อตั้งอย่างเป็นทางการเมื่อปี พ.ศ. ๒๕๒๐ โดยการริเริ่มของรัฐสภาอินโดนีเซียตั้งแต่ปี พ.ศ. ๒๕๑๗ มีวัตถุประสงค์เพื่อสร้าง ความร่วมมือของรัฐสภาแห่งชาติในอาเซียนให้ใกล้ชิดยิ่งขึ้น เนื่องจากขณะนั้นความร่วมมือของอาเซียนนั้นมีอยู่ทุกกรอบแล้ว แต่ยังขาดความร่วมมือในกรอบของระดับรัฐสภาเท่านั้น ปรากฏว่าแนวความคิดของรัฐสภาอินโดนีเซีย ได้รับความสนใจจากประเทศสมาชิกอาเซียนอีก ๔ ประเทศ คือ สหพันธรัฐมาเลเซีย สาธารณรัฐ-ฟิลิปปินส์ สาธารณรัฐสิงคโปร์ และราชอาณาจักรไทยเป็นอย่างดี โดยต่างเห็นพ้องต้องกันถึงประโยชน์ของการสร้างความร่วมมือให้ใกล้ชิดในระหว่างรัฐสภาของกลุ่มประเทศอาเซียน จึงได้มีการประชุมเพื่อปรึกษาหารือ  การจัดตั้งองค์การรัฐสภาอาเซียนขึ้นถึง ๓ ครั้ง โดยในครั้งที่ ๓ เมื่อปี พ.ศ. ๒๕๒๐ ได้ลงนามเห็นชอบในธรรมนูญขององค์การรัฐสภาอาเซียนเพื่อจัดตั้ง องค์การรัฐสภาอาเซียนอย่างเป็นทางการนับแต่นั้นมา

สมัชชารัฐสภาอาเซียน (ASEAN Inter-Parliamentary Assembly: AIPA)

ปัจจุบันสมาชิกของสมัชชารัฐสภาอาเซียน ประกอบด้วยรัฐสภาแห่งชาติ ของประเทศจากสมาชิกอาเซียน จำนวน ๘ ชาติ ได้แก่

๑) ราชอาณาจักรกัมพูชา

๒) สาธารณรัฐอินโดนีเซีย

๓) สาธารณรัฐประชาธิปไตยประชาชนลาว

๔) มาเลเซีย

๕) สาธารณรัฐฟิลิปปินส์

๖) สาธารณรัฐสิงคโปร์

๗) ราชอาณาจักรไทย

๘) สาธารณรัฐสังคมนิยมเวียดนาม

ส่วนบรูไนดารุสซาลาม และสหภาพพม่า มีสถานะเป็นประเทศผู้สังเกตการณ์พิเศษของสมัชชารัฐสภาอาเซียนเนื่องจากทั้งสองประเทศยังไม่มีรัฐสภา จึงส่งตัวแทนที่ทำหน้าที่นิติบัญญัติโดยอนุโลม อันได้แก่ สภานิติบัญญัติบรูไน (The Brunei Legislative Council) และสมัชชาแห่งชาติพม่า (The National Convention) ร่วมประชุม

๑. สมัชชาใหญ่ (The General Assembly) สมัชชาใหญ่เป็นองค์กรสูงสุดของสมัชชารัฐสภาอาเซียน ทั้งในด้านการบริหารและด้านนโยบาย ที่ประชุมสมัชชาใหญ่ของสมัชชารัฐสภาอาเซียนประกอบด้วยสมาชิกรัฐสภาจากประเทศสมาชิก AIPA จำนวนประเทศละไม่เกิน ๑๕ คน โดยมีประธานรัฐสภาหรือผู้ที่ประธานรัฐสภามอบหมายเป็นหัวหน้าคณะ

สมัชชารัฐสภาอาเซียนจัดประชุมสมัชชาใหญ่อย่างน้อยปีละหนึ่งครั้ง เพื่อกำหนดนโยบายของ AIPA เพื่อพิจารณาเรื่องต่างๆที่มีความสำคัญต่ออาเซียน และเพื่อเสนอแนะมาตรการด้านรัฐสภาและมาตรการด้านนิติบัญญัติในการพัฒนาอาเซียนและในการแก้ไขปัญหาในอาเซียน ประเทศเจ้าภาพการประชุมสมัชชาใหญ่จะหมุนเวียนไปตามลำดับอักษรชื่อประเทศสมาชิก AIPA

๒. ประธานสมัชชารัฐสภาอาเซียน (The Presidency) ประธานรัฐสภาของประเทศที่เป็นเจ้าภาพการประชุมสมัชชาใหญ่ในปีนั้นดำรงตำแหน่งเป็นประธานสมัชชารัฐสภาอาเซียน ซึ่งประธาน AIPA มีวาระการดำรงตำแหน่ง ๑ ปี นับตั้งแต่การสิ้นสุดการประชุมสมัชชาใหญ่ในปีหนึ่งจนถึงการสิ้นสุดการประชุมสมัชชาใหญ่ของปีถัดไป นอกจากนี้ประธาน AIPA ยังดำรงตำแหน่งประธานคณะกรรมการบริหารของ AIPA มีอำนาจเรียกประชุมคณะกรรมการบริหารเมื่อเห็นสมควร และในฐานะ ตัวแทนขององค์กรประธาน

AIPA ประธานทำหน้าที่ประสานงานกับรัฐสภา ในกลุ่มอาเซียนเพื่อสร้างความเข้มแข็งให้แก่องค์กรนิติบัญญัติ   และสร้างเสริมบทบาทของสถาบันนิติบัญญัติในกิจการของอาเซียน โดยนำเสนอความเห็นตามแนวทางนโยบายของสมัชชาใหญ่และคณะกรรมการบริหารต่ออาเซียน

๓. คณะกรรมการบริหาร (The Executive Committee) การประชุมคณะกรรมการบริหารฯ ประกอบด้วย ประธานสมัชชารัฐสภาอาเซียนเป็นประธานคณะกรรมการ และสมาชิกรัฐสภาจากประเทศสมาชิกไม่เกินประเทศละ ๓ คน โดยหนึ่งในสามคนจะต้องเป็นประธานรัฐสภาหรือผู้แทน คณะกรรมการบริหารมีวาระ ๑ ปี เช่นเดียวกับวาระการดำรงตำแหน่งของประธาน AIPA

หน้าที่ของคณะกรรมการบริหารของสมัชชารัฐสภาอาเซียนมีดังนี้

๑) พิจารณาและเสนอแนะการเป็นสมาชิกภาพของรัฐสภาประเทศสมาชิกและการเข้าเป็น         ผู้สังเกตการณ์และผู้สังเกตการณ์พิเศษของสมัชชารัฐสภาอาเซียนตลอดจนพิจารณาบุคคลหรือองค์กรที่สมัชชารัฐสภาอาเซียนจะเชิญเข้าร่วมกิจกรรมหรือการประชุมขององค์กร

๒) ริเริ่มกิจกรรมของสมัชชารัฐสภาอาเซียน

๓) ติดตามการปฏิบัติตามข้อมติที่ผ่านการพิจารณาจากที่ประชุมสมัชชาใหญ่

๔) เตรียมหัวข้อการประชุมและกำหนดการที่แต่ละประเทศสมาชิกเสนอเพื่อให้ที่ประชุมสมัชชาใหญ่ให้ความเห็นชอบ

๕) เสนอการจัดตั้งคณะกรรมาธิการสามัญ คณะกรรมาธิการศึกษาและคณะกรรมาธิการ-วิสามัญ เมื่อมีความจำเป็นต้องจัดตั้ง

๖) กำกับ ติดตาม และดูแลควบคุมสำนักงานเลขาธิการสมัชชารัฐสภาอาเซียน

๗) เสนอการแต่งตั้งเจ้าหน้าที่ของสำนักงานเลขาธิการสมัชชารัฐสภาอาเซียน และ

๘) กำหนดข้อบังคับการประชุมของคณะกรรมการบริหารแต่ละครั้ง

๔. คณะกรรมาธิการสามัญ (The Standing Committee) คณะกรรมาธิการศึกษา (The Study Committee) และคณะกรรมาธิการวิสามัญ (The Ad-Hoc Committee) ในการประชุมสมัชชาใหญ่ที่จัดขึ้นแต่ละปีจะมีการประชุมคณะกรรมาธิการสามัญด้านต่างๆ เพื่อกลั่นกรองข้อมติเสนอให้สมัชชาใหญ่ให้ความเห็นชอบ นอกจากนั้นที่ประชุมสมัชชาใหญ่อาจตั้งคณะกรรมาธิการศึกษา และคณะกรรมาธิการวิสามัญขึ้นมาเป็นการเฉพาะคราวเพื่อทำหน้าที่เป็นการเฉพาะ โดยศึกษาเรื่องใดเรื่องหนึ่งในด้านนิติบัญญัติ การพัฒนาประเทศ และความร่วมมือของประเทศสมาชิกรัฐสภาอาเซียนเป็นการเฉพาะ คณะกรรมาธิการทั้งสองประเภทนี้จะหมดวาระเมื่อทำหน้าที่เสร็จสิ้น

๕.  สำนักงานเลขาธิการสมัชชารัฐสภาอาเซียน (The Secretariat) สำนักงานเลขาธิการของสมัชชารัฐสภาอาเซียนเป็นหน่วยงานจัดการบริหารของสมัชชารัฐสภาอาเซียน ตั้งอยู่ที่กรุงจาการ์ตา สาธารณรัฐอินโดนีเซีย มีเลขาธิการสมัชชารัฐสภาอาเซียนเป็นหัวหน้า เลขาธิการ AIPA ได้รับการแต่งตั้งโดยประธาน AIPA โดยความเห็นชอบของที่ประชุมสมัชชาใหญ่ เลขาธิการAIPAได้รับคัดสรรตามระบบหมุนเวียน หากประเทศสมาชิกที่ถึงคราวเสนอชื่อเลขาธิการไม่สรรหาผู้เข้ารับตำแหน่งได้ให้ประเทศสมาชิกลำดับถัดไปเสนอชื่อแทน เลขาธิการมีวาระการดำรงตำแหน่งคราวละ ๓ ปี เลขาธิการ AIPA คนปัจจุบัน ได้แก่ ดาโต๊ะ โมฮัมหมัด ยูซุฟ บิน โมอัมหมัด ซาอิน  ชาวมาเลเซีย เริ่มวาระการดำรงตำแหน่งตั้งแต่วันที่ ๑ พฤษภาคม ๒๕๕๐

ตามธรรมนูญ AIPA เลขาธิการ AIPA มีหน้าที่ดังต่อไปนี้

๑) กำกับดูแลสำนักงานเลขาธิการ รับผิดชอบงานที่ได้รับมอบหมายจากสมัชชาใหญ่คณะกรรมการบริหาร คณะกรรมาธิการทั้งหมดของ AIPA

๒) สนับสนุนประธาน AIPA บริหารงานของคณะกรรมการบริหารและสมัชชาใหญ่

๓) ส่งข้อมติและการตัดสินใจของสมัชชาใหญ่ให้แก่ประเทศสมาชิกเพื่อรับทราบและปฏิบัติตาม

๔) เป็นตัวแทนของ AIPAในฐานะผู้สังเกตการณ์ในการประชุมรัฐสภาระหว่างประเทศ

๕) ทำหน้าที่ในการเชื่อมและติดต่อสื่อสารอย่างเป็นทางการระหว่าง AIPA กับอาเซียน และกับองค์การระหว่างประเทศและองค์กรระดับภูมิภาคอื่นๆ รวมทั้งรัฐบาลและรัฐสภาประเทศต่าง ๆ

๖) เตรียมประมาณการงบประมาณประจำปีของสำนักงานเลขาธิการ รายงานประจำปีซึ่งรวมถึงรายงานการเงิน และนำเสนอรายงาน ดังกล่าวต่อสมัชชาใหญ่ผ่านทางคณะกรรมการบริหารเพื่อขอความเห็นชอบ

๗) บริหารงบประมาณของ AIPA และรับผิดชอบการใช้จ่ายงบประมาณตามที่ได้รับอนุมัติจากสมัชชาใหญ่

๘) ปฏิบัติหน้าที่อื่นๆตามที่ได้รับมอบหมายจากประธาน AIPA คณะกรรมการบริหารและสมัชชาใหญ่

๙) แต่งตั้งเจ้าหน้าที่ประจำสำนักงานเลขาธิการ AIPA

รัฐสภาสมาชิกสมัชชารัฐสภาอาเซียนจะต้องชำระค่าบำรุงรายปีให้แก่สำนักงานเลขาธิการ-สมัชชารัฐสภาอาเซียนเพื่อใช้ในการบริหารสำนักงานฯ  เป็นเงิน ๓๐,๐๐๐ เหรียญสหรัฐ 

สถานที่ติดต่อของสำนักงานเลขาธิการ AIPA ประจำกรุงจาการ์ตา

                   The AIPA Secretariat

                   DPR RI Building, Nusantara III 6th Floor,

                   J1. Jend. Gatot Subroto,

                   Jakarta 10270

                   Republic of Indonesia

                   Phone :        (62-21) 5715511, 5715691

                   Fax     :        (62-21) 5731319

E-mail :        aipo@cbn.net.id

URL    :        www.aipasecretariat.org

ความสัมพันธ์ระหว่างรัฐสภาไทยกับสมัชชารัฐสภาอาเซียน

รัฐสภาไทยได้จัดตั้งหน่วยประจำชาติไทยในองค์การรัฐสภาอาเซียนขึ้น ซึ่งประกอบด้วยสมาชิกรัฐสภาทุกคนซึ่งเป็นสมาชิกโดยตำแหน่ง หน่วยประจำชาติไทย จะจัดตั้งคณะกรรมการบริหารหน่วยฯ เพื่อทำหน้าที่บริหารกิจการของหน่วยฯ

ตามข้อบังคับหน่วยประจำชาติไทยฯ ปี ๒๕๔๘ คณะกรรมการบริหารนี้ประกอบด้วย ประธานรัฐสภาเป็นประธาน และรองประธานรัฐสภาเป็นรองประธานหน่วยโดยตำแหน่ง ส่วนรองประธานสภาผู้แทนราษฎร รองประธานวุฒิสภา ผู้นำฝ่ายค้านในสภาผู้แทนราษฎร ประธานคณะกรรมาธิการการต่างประเทศ สภาผู้แทนราษฎร และประธานคณะกรรมาธิการการต่างประเทศ วุฒิสภา เป็นกรรมการบริหารหน่วย โดยตำแหน่ง และมีสมาชิกรัฐสภาอื่นที่ได้รับคัดเลือกรวมอีก ๑๔ คน โดยมีวาระการดำรงตำแหน่งคราวละ ๒ ปี

สำหรับการเข้าร่วมกิจกรรมขององค์กรนั้น รัฐสภาไทยก็ได้ส่งคณะผู้แทนเข้าร่วมประชุมสมัชชาใหญ่ทุกครั้ง และเคยเป็นเจ้าภาพจัดการประชุมสมัชชาใหญ่มาแล้ว ๕ ครั้ง คือ เมื่อปี พ.ศ. ๒๕๒๒ พ.ศ. ๒๕๒๗ พ.ศ. ๒๕๓๔ พ.ศ. ๒๕๓๙ และพ.ศ. ๒๕๔๔ นอกจากนั้นก็ได้ส่งตัวแทนร่วมในคณะผู้แทนสันถวไมตรีเพื่อ เดินทางไปเยือนรัฐสภาประเทศต่าง ๆ ด้วย

ความร่วมมือระหว่างสมัชชารัฐสภาอาเซียนกับอาเซียน

ธรรมนูญของ AIPA กำหนดให้สมัชชารัฐสภาอาเซียนแลกเปลี่ยนข้อมูลข่าวสาร แลกเปลี่ยนความคิดเห็น และปรึกษาหารือกับอาเซียน เพื่อให้รัฐบาลและรัฐสภากลุ่มประเทศอาเซียน รวมทั้งผู้มีส่วนมีเกี่ยวข้องกับอาเซียนให้ร่วมมือและทำงานได้อย่างสอดคล้องกันมากขึ้น และเพื่อยกระดับความสัมพันธ์กับหน่วยงานของอาเซียน

ประธาน AIPA และเลขาธิการ AIPA ในฐานะตัวแทนของ AIPA จึงต้องดำเนินความสัมพันธ์และกระทำการต่างๆกับอาเซียนตามแนวนโยบายของที่ประชุมสมัชชาใหญ่

ที่ประชุมสมัชชาใหญ่ครั้งที่ ๒๗ รับแนวทางในการจัดตั้งการเข้าร่วมการประชุมสมัชชาใหญ่ AIPA และการประชุมสุดยอดผู้นำอาเซียนระหว่างผู้นำอาเซียนและผู้นำ AIPA ที่เสนอโดยคณะกรรมาธิการวิสามัญว่าด้วยการเปลี่ยนแปลง AIPO ที่มีประสิทธิภาพและบูรณาการใกล้ชิดยิ่งขึ้น

ความสัมพันธ์ของสมัชชารัฐสภาอาเซียนกับรัฐสภาอื่น

สภายุโรป

สมัชชารัฐสภาอาเซียนได้มีความสัมพันธ์กับสภายุโรป ได้แก่ การประชุมระหว่าง EP-AIPA เป็นการประชุมหารือประจำปีระหว่างสภายุโรปและสมัชชารัฐสภา-อาเซียน เริ่มต้นครั้งแรกในปี พ.ศ. ๒๕๒๒ ทั้ง ๒ ภูมิภาคจะสลับผลัดเปลี่ยนหมุนเวียนกันเป็นเจ้าภาพจัดการประชุม โดยประชุมครั้งล่าสุด (ครั้งที่ ๑๐) เมื่อปี พ.ศ. ๒๕๓๙ และเนื่องจากทั้งสองฝ่ายยังไม่มีความพร้อม จึงยังไม่มีการประชุมครั้งต่อไป

อย่างไรก็ตาม ยังมีการหารือร่วมกันประจำปีในระหว่างการประชุมสมัชชาใหญ่ AIPO ในฐานะที่รัฐสภายุโรปเป็นผู้สังเกตการณ์ เรื่องส่วนใหญ่ในปัจจุบันที่ทั้งสองฝ่ายหารือกันคือ สถานการณ์ภายในภูมิภาคยุโรปและอาเซียน และความร่วมมือระหว่างภูมิภาคทั้งสอง

รัฐสภาออสเตรเลีย

รัฐสภาออสเตรเลียเป็นรัฐสภาคู่เจรจาของ AIPA และส่งคณะผู้แทนมาร่วมประชุมกับ AIPA เป็นประจำทุกปี สำหรับการแลกเปลี่ยนทวิภาคีระหว่างกันนั้นสมัชชารัฐสภาอาเซียนได้ส่งคณะผู้แทนไปเยือนออสเตรเลีย ตามคำเชิญของรัฐสภาออสเตรเลีย ๔ ครั้ง ในปี พ.ศ. ๒๕๒๓   ๒๕๒๖  ๒๕๒๘ และครั้งสุดท้ายเมื่อ ปี พ.ศ. ๒๕๓๐

รัฐสภาแคนาดา

รัฐสภาแคนาดาเป็นรัฐสภาคู่เจรจาของ AIPA และส่งคณะผู้แทนมาร่วมประชุมสมัชชาใหญ่กับ AIPA แต่ไม่ได้ส่งมาเป็นประจำทุกปี สำหรับการแลกเปลี่ยนระหว่างกันนั้น สมัชชารัฐสภาอาเซียนได้ส่งคณะผู้แทนไปเยือนแคนาดาตามคำเชิญของรัฐสภาแคนาดา ระหว่างวันที่ ๒๘ พฤษภาคม - ๓ มิถุนายน พ.ศ. ๒๕๓๒ เป็นการเยือนระหว่างกันเพียงครั้งเดียว

รัฐสภาสาธารณรัฐประชาชนจีน

รัฐสภาสาธารณรัฐประชาชนจีนเป็นรัฐสภาคู่เจรจาของ AIPA และส่งคณะผู้แทนมาร่วมประชุมสมัชชาใหญ่ AIPA เป็นประจำทุกปี  สำหรับการแลกเปลี่ยนทวิภาคีระหว่างกันนั้น สมัชชารัฐสภาอาเซียนได้ส่งคณะผู้แทนไปเยือนสาธารณรัฐประชาชนจีนตามคำเชิญของรัฐสภาสาธารณรัฐประชาชนจีนแล้วทั้งหมด ๕ ครั้ง โดยครั้งล่าสุดระหว่างวันที่ ๒๐-๒๕ มิถุนายน พ.ศ. ๒๕๔๗ ซึ่งเป็นการสร้างความร่วมมืออันดีกับรัฐสภาจีน ทั้งในด้านการเมือง ความมั่นคง  เศรษฐกิจ สังคม และวัฒนธรรม

รัฐสภาญี่ปุ่น

รัฐสภาญี่ปุ่นเป็นรัฐสภาคู่เจรจาของ AIPA และส่งคณะผู้แทนมาร่วมประชุมสมัชชาใหญ่ AIPA เป็นประจำทุกปี สำหรับการแลกเปลี่ยนทวิภาคีระหว่างกันนั้น ในการประชุมสมัชชาใหญ่ AIPA ครั้งที่ ๒๘ รัฐสภาญี่ปุ่นได้มีการเชิญคณะผู้แทน AIPA เข้าร่วมการเดินทางเยือนญี่ปุ่นระหว่างวันที่ ๑๔-๑๘ มกราคม ๒๕๕๐ ซึ่งการเดินทางเยือนญี่ปุ่นในครั้งนี้ถือเป็นครั้งที่ ๒ นับจากปี พ.ศ. ๒๕๔๕ ที่คณะผู้แทน AIPA เดินทางเยือนญี่ปุ่น ครั้งที่ ๑ ตามคำเชิญของวุฒิสภาญี่ปุ่น